Een incidentele vordering is een afzonderlijk verzoek dat een partij tijdens een lopende rechtszaak indient, los van de hoofdzaak. Je vraagt de rechter om een beslissing over een specifiek punt, voordat de inhoudelijke behandeling verder gaat. Denk aan een verzoek om bepaalde stukken in te zien, een beslaglegging, of schorsing van de procedure. De incidentele vordering is dus geen apart proces, maar een verzoek binnen de al bestaande procedure.
Dit instrument is geregeld in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv). Artikel 208 Rv bepaalt wanneer en hoe zo’n vordering ingesteld mag worden. Wie begrijpt hoe dit werkt, kan de procedure effectief sturen en voorkomt dat kansen onbenut blijven.
Wat is een incidentele vordering precies?
Een incidentele vordering is een nevenvordering naast de hoofdvordering. Ze wordt ingesteld door eiser of gedaagde en richt zich op een tussenliggend probleem of belang dat eerst opgelost moet worden. De uitkomst kan invloed hebben op hoe de hoofdzaak verdergaat, of zelfs op of die überhaupt doorgaat.
Een paar concrete voorbeelden:
- Een verzoek om inzage in bescheiden of documenten van de wederpartij (exhibitieplicht).
- Een vordering tot schorsing van de tenuitvoerlegging van een vonnis.
- Een verzoek om voeging of tussenkomst van een derde partij.
- Een vordering tot het stellen van zekerheid voor proceskosten.
- Een verzoek om een voorlopige maatregel, zoals een verbod of een gebod.
Het gaat dus altijd om een concrete, gerichte vraag aan de rechter. Niet om een algemene klacht of bezwaar, maar om een afdwingbare beslissing op een specifiek punt.
Wanneer stel je een incidentele vordering in?
Artikel 208 Rv bepaalt het tijdstip. Een incidentele vordering stel je in bij dagvaarding of bij een latere, met redenen omklede conclusie. Dat heeft twee gevolgen:
- Je kunt de vordering al opnemen in de dagvaarding waarmee je de hoofdzaak start.
- Je kunt haar ook later indienen, maar dan met een uitdrukkelijke onderbouwing. Je legt uit waarom je het incident nu inbrengt en wat de grond ervoor is.
Wacht je te lang of onderbouw je de latere conclusie niet goed, dan kan de rechter de vordering buiten beschouwing laten. Timing is dus belangrijk. Stel een incident te laat in zonder deugdelijke reden, dan loop je het risico dat de rechter het niet meer toelaat.
Hoe verloopt de procedure bij een incidentele vordering?
De procedure verloopt in grote lijnen als volgt:
- De partij die het incident wil starten, dient een incidentele conclusie in. Daarin staat de vordering en de onderbouwing.
- De wederpartij krijgt de kans om te reageren met een antwoordconclusie in het incident.
- De rechter beslist op het incident, vaak al vóór de verdere inhoudelijke behandeling van de hoofdzaak.
De rechter kan de beslissing op het incident combineren met de einduitspraak in de hoofdzaak, maar dat is eerder uitzondering dan regel. Meestal volgt er een tussenuitspraak, het zogenoemde incidenteel vonnis. Pas daarna gaat de hoofdzaak verder.
Wat is het verschil met een reconventionele vordering?
Een reconventionele vordering (ook wel: eis in reconventie) is iets anders. Die stelt de gedaagde in als tegenhanger van de eis van de eiser: hij vraagt dan zelf iets van de eiser in dezelfde procedure. Een incidentele vordering gaat juist om een tussenliggend processueel punt, niet om de inhoudelijke tegeneis. Het verschil zit in het doel: incident is procedureel of voorlopig van aard, reconventie is inhoudelijk.
Praktische valkuilen
Een incident kan nuttig zijn, maar er zijn ook nadelen. De procedure loopt vertraging op, want de rechter moet eerst het incident afhandelen voordat de hoofdzaak verdergaat. Dat kan maanden kosten. Bovendien worden de kosten van een verloren incident vaak voor rekening van de verliezende partij gebracht. Dien een incident dus alleen in als er een echte, concrete noodzaak voor is.
Een ander punt: onderbouw de conclusie altijd goed. Artikel 208 Rv eist een met redenen omklede conclusie bij incidenten die later dan bij dagvaarding worden ingesteld. Ontbreekt die onderbouwing, dan geeft de rechter de vordering vrijwel zeker niet toe.
Een incidentele vordering is een krachtig middel in een civiele procedure, maar vraagt om goede timing en een heldere motivering. Twijfel je of een incident in jouw zaak zinvol is, dan is advies van een advocaat sterk aan te raden voordat je de stap zet.