Een vordering uit onverschuldigde betaling verjaart na vijf jaar, maar die termijn begint pas te lopen op een specifiek moment: de dag nadat je wist dat je te veel had betaald én wist wie je daarvoor kon aanspreken. Dit staat in artikel 3:309 van het Burgerlijk Wetboek. Naast die relatieve verjaringstermijn van vijf jaar geldt er ook een absolute termijn van twintig jaar, ongeacht of je het al wist.
Wanneer begint de verjaring van onverschuldigde betaling te lopen?
De vijfjaarstermijn begint niet automatisch op de dag van de betaling zelf. Volgens artikel 3:309 BW begint de termijn op de dag nadat je twee dingen weet: ten eerste dat er een betaling is gedaan zonder geldige rechtsgrond, en ten tweede wie de ontvanger is die je kunt aanspreken. Je moet dus zowel bekend zijn met het feit (de betaling was onverschuldigd) als met de persoon of het bedrijf dat je kunt aanschrijven.
Stel: je betaalt in 2020 een factuur voor een dienst die nooit is geleverd, maar je ontdekt dat pas in 2023. Dan begint de verjaringstermijn in 2023, niet in 2020. Je hebt dan tot 2028 de tijd om actie te ondernemen. Wist je het al meteen na de betaling? Dan loopt de vijf jaar direct.
De absolute verjaringstermijn van twintig jaar
Naast de relatieve termijn van vijf jaar is er een harde grens: twintig jaar na de dag van de betaling zelf. Dit is de absolute verjaringstermijn. Ook als je pas na negentien jaar ontdekt dat je ten onrechte hebt betaald, moet je dus snel handelen. Na twintig jaar is de vordering altijd verjaard, ongeacht wanneer je het hebt ontdekt.
Die combinatie van vijf en twintig jaar is in de praktijk het meest relevant bij langlopende contracten, abonnementen of situaties waarbij een fout lang verborgen blijft. Denk aan onterechte automatische incasso’s die jarenlang onopgemerkt doorgaan.
Wat is onverschuldigde betaling precies?
Er is sprake van onverschuldigde betaling als je iets betaalt zonder dat daar een rechtsgeldige grond voor bestaat. Dat kan in drie situaties:
- Er was nooit een schuld (je betaalt een rekening die niet jouw rekening was).
- De schuld bestond wel, maar is al eerder voldaan (dubbele betaling).
- De rechtsgrond vervalt achteraf, bijvoorbeeld doordat een contract wordt vernietigd of ontbonden.
In al deze gevallen heb je recht op terugbetaling. De ontvanger is verplicht het bedrag terug te geven, tenzij de vordering is verjaard.
Verjaring stuiten: zo doe je het
Dreigt de vijfjaarstermijn te verstrijken, dan kun je de verjaring stuiten. Dat geeft je opnieuw vijf jaar. Je kunt de verjaring op twee manieren stuiten:
- Schriftelijke aanmaning: stuur een brief of e-mail waarin je expliciet aangeeft dat je aanspraak maakt op terugbetaling. Bewaar een kopie en stuur de brief aangetekend als je zeker wilt zijn van ontvangst.
- Erkenning door de wederpartij: als de ander schriftelijk erkent dat hij de betaling schuldig is terug te betalen, begint de termijn opnieuw.
Let op: een algemene klachtenbrief is niet altijd voldoende. De aanmaning moet duidelijk maken dat je een concrete terugbetaling eist. Twijfel je of jouw brief voldoet? Laat hem juridisch controleren, want een fout in de stuiting kan ertoe leiden dat de verjaring gewoon doorgaat.
Verjaring versus rechtsverwerking
Verjaring is niet hetzelfde als rechtsverwerking. Bij rechtsverwerking gaat het er niet om hoe lang je hebt gewacht, maar of je door je gedrag de indruk hebt gewekt dat je geen aanspraak meer zou maken. Een rechter kan dan oordelen dat je je recht hebt verspeeld, ook als de vordering nog niet verjaard is. Dit speelt soms een rol bij onverschuldigde betaling als je als schuldeiser lang hebt gewacht zonder te reageren, terwijl de andere partij op basis van dat stilzitten beslissingen heeft genomen.
Wil je terugbetaling van een onverschuldigd bedrag, handel dan zo snel mogelijk na de ontdekking. Stuur een schriftelijke aanmaning, bewaar je bewijzen en houd de termijnen in de gaten. Bij grotere bedragen of een afhoudende wederpartij is juridisch advies verstandig, want de spelregels rond verjaring zijn precies en een gemiste termijn is niet terug te draaien.