Bij een betalingsachterstand heb je als schuldeiser recht op rente, maar welk tarief geldt er dan: de handelsrente of de wettelijke rente? Het antwoord hangt af van wie er betaalt en wat voor transactie het betreft. De gewone wettelijke rente geldt bij particulieren en consumenten, terwijl de handelsrente (ook wel wettelijke handelsrente genoemd) van toepassing is op commerciële transacties tussen bedrijven onderling, of tussen een bedrijf en een overheidsinstantie.
Beide rentevormen zijn vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek en worden periodiek aangepast. Hieronder lees je precies hoe ze van elkaar verschillen, hoe hoog ze zijn en wanneer je welke kunt toepassen.
Wettelijke rente: voor consumenten en particulieren
De gewone wettelijke rente geldt als er geen specifieke rentevergoeding is afgesproken en de schuldenaar een particulier is. Zodra iemand zijn betalingsverplichting niet nakomt, mag je als schuldeiser deze rente in rekening brengen. Je hoeft daarvoor geen aparte overeenkomst te hebben; de wet regelt dat automatisch.
Het percentage van de wettelijke rente wordt door de overheid vastgesteld en kan jaarlijks wijzigen. Volgens de Rijksoverheid bedraagt de wettelijke rente voor niet-handelstransacties een wettelijk vastgesteld percentage dat aansluit bij de marktrente. Controleer altijd het actuele percentage via de website van de Rijksoverheid, omdat dit regelmatig wordt bijgesteld.
De rente gaat in zodra de schuldenaar in verzuim is. Dat betekent dat er een ingebrekestelling nodig kan zijn, tenzij een uiterste betaaldatum al is overeengekomen en die termijn is verstreken.
Handelsrente of wettelijke rente bij zakelijke transacties
Bij handelstransacties tussen bedrijven geldt een ander, doorgaans hoger tarief: de wettelijke handelsrente. Deze is gebaseerd op de Europese richtlijn betalingsachterstand (Richtlijn 2011/7/EU) en is in Nederland opgenomen in artikel 6:119a van het Burgerlijk Wetboek.
De handelsrente is bedoeld als prikkel voor bedrijven om facturen op tijd te betalen. Het tarief is gebaseerd op de herfinancieringsrente van de Europese Centrale Bank (ECB), verhoogd met een opslag van 8 procentpunten. Daardoor ligt de handelsrente structureel hoger dan de gewone wettelijke rente.
Een praktisch voorbeeld: stel dat een leverancier een factuur van 10.000 euro stuurt aan een afnemer, met een betaaltermijn van 30 dagen. Als de afnemer na die 30 dagen niet betaalt, mag de leverancier direct de wettelijke handelsrente in rekening brengen. Bij een handelsrente van bijvoorbeeld 12% per jaar bedraagt de rente per maand 100 euro. Na drie maanden onbetaalde factuur is dat al 300 euro extra. Je hoeft daarvoor geen aparte aanmaning te sturen als de betaaltermijn in de factuur of overeenkomst duidelijk is vermeld.
Wanneer geldt welke rente?
Het onderscheid is in de praktijk vrij helder te maken aan de hand van twee vragen:
- Wie is de schuldenaar? Is dit een consument of particulier? Dan geldt de gewone wettelijke rente. Is dit een bedrijf of overheidsinstantie? Dan geldt de wettelijke handelsrente.
- Wat is de aard van de transactie? Gaat het om een levering van goederen of diensten in het kader van een beroep of bedrijf? Dan is de handelsrente van toepassing.
Let op: als jij als zzp’er of bedrijf iets verkoopt aan een particulier, gebruik je de gewone wettelijke rente, niet de handelsrente. Gebruik je de handelsrente in een consumentensituatie, dan kan dat juridisch problemen opleveren.
Automatisch van toepassing of apart vermelden?
Beide rentesoorten zijn wettelijk verankerd en gelden automatisch zodra de schuldenaar in verzuim is. Je hoeft ze dus niet apart in je contract op te nemen om er aanspraak op te maken. Toch is het verstandig om in je algemene voorwaarden of op je factuur te vermelden dat je bij te late betaling de wettelijke (handels)rente in rekening brengt. Dat voorkomt discussie achteraf en maakt duidelijk dat je op de hoogte bent van je rechten.
Heb je een hogere rente afgesproken in een contract? Dan geldt die contractuele rente, mits die redelijk is en voldoet aan de wettelijke eisen. De wettelijke rente en handelsrente zijn de minimale tarieven die je kunt toepassen; een hogere contractuele rente is toegestaan.
Hoe bereken je de rente in de praktijk?
De berekening is eenvoudig: vermenigvuldig het openstaande bedrag met het geldende rentepercentage, deel dit door 365 (of 360, afhankelijk van de methode) en vermenigvuldig dan met het aantal dagen dat de betaling uitstaat. Stel dat de handelsrente 12% per jaar is en de factuur van 5.000 euro al 60 dagen open staat:
- 5.000 euro x 12% = 600 euro rente per jaar
- 600 / 365 x 60 = circa 98,63 euro aan handelsrente
Dit bedrag kun je op een separate nota of als onderdeel van een aanmaning in rekening brengen.
Wil je het actuele percentage van de wettelijke rente of de handelsrente opzoeken? De Rijksoverheid publiceert deze tarieven en geeft aan per wanneer ze van kracht zijn. Controleer die pagina altijd voordat je een rentebedrag berekent, zodat je zeker weet dat je het juiste, geldende tarief gebruikt.